PLACE-MAT#03: échte zelfbouw-ervaringen uit Italië

Tijdens de derde PLACE-MAT van de lunchlezingenreeks bij FLX (Ymere) staan we stil bij de rol van zelfbouw-projecten voor ‘building communities’. In Nederland wordt al op kleine schaal geëxperimenteerd met zelfbouw. Het gaat hier met name om beheer, collectief of particulier opdrachtgeverschap of afbouw in bestaande bouw. Maar er is meer mogelijk. De architecte Mara Pellizari heeft ervaring met zelfbouw-projecten in Italië waarbij families met midden-inkomens zelf aan de slag gaan als loodgieters, metselaars en electriciëns – en zo samen bouwen aan een huizenblok. Een ‘ver van ons bed show’, of ook een optie voor Nederland?

Want ook in Nederland verschuift de grens voor het recht op sociale huurwoningen. De Europese Unie bepaalde dat woningcorporaties per 1 januari 2011 een inkomensgrens van 33.164 euro moeten hanteren bij de toewijzing hiervan. Vooral ouderen en jongeren tussen de 25 en 35 jaar met een middeninkomen komen hierdoor in de problemen. Voor hen is huren via een makelaar (vrije sector) vaak te duur en ze kunnen ook moeilijk aan een hypotheek komen. Een mogelijkheid is om zelfbouw ook voor Amsterdammers met een middeninkomen beschikbaar te maken.

De zelfbouw-projecten in Italië worden begeleid door een centrale organisatie als mediator tussen de zelfbouw-groep en de andere partijen (financiele organisaties, aannemers etc). De projecten voorzien zowel in financiele als in sociale doelen: door zelf te bouwen sparen bewoners veel bouwkosten uit en kunnen ze in de toekomst alles zelf beheren en repareren. Door het bouwen wordt gevoel van eigenaarschap en zorg voor de omgeving gestimuleerd en bovendien versterkt intensieve samenwerking de sociale cohesie.

Placemakers stelt een aantal aspecten ter discussie. Zouden we deze vorm van zelfbouw kunnen en willen invoeren, of zal verwachten we dat dit concept bij ons niet ‘landt’? Zijn er wellicht wel aspecten die we kunnen integreren? En willen we dat dan doen vanuit kostenbesparing of ook om gemeenschappen te versterken? Maar wat levert een sterke gemeenschap eigenlijk op? Het is een ‘nieuw’ onderwerp dat veel vragen oproept. Alleen de toekomst zal leren of er in Nederland wellicht ook financiële urgentie ontstaat voor de middeninkomens – of dat er juist behoefte aan zelfbouw ontstaat vanuit een heel andere motivatie, bijvoorbeeld doordat men authenticiteit opzoekt en zelf wil creëren? Houd voor speculaties en discussie over dit onderwerp de blog in de gaten. We publiceren hier ook de uitkomst van de poll over ‘zelfbouw en Placemaking’ die is uitgedeeld tijdens de lezing.

zondagmiddag 26 februari // 14.00 – 17.00 // Placemakers in de Modestraat

Wees welkom op zondagmiddag 26 februari in de modestraat, waarbij je kennis kunt maken hoe kunstenaars en buurtbewoners samen komen om creatief om te gaan met de omgeving. Ook worden er verschillende workshops georganiseerd waaraan je kunt meedoen.

Placemakers werkt voor een aantal maanden op de Modestraat – om samen met bewoners invulling te geven aan het begrip ‘mode’. Mode is meer dan alleen kleding, het is een uitdaging om mode op een vernieuwende manier in te zetten in de openbare ruimte. Op zondagmiddag zal Placemakers samen met bewoners een start maken om de buurt in kaart brengen. Volg de voetstappen en ontdek de verborgen routes in Nieuwendam Noord.

De modestraat is een initiatief van Stichting Broedstraten, samen met Ymere en Wijkaanpak Amsterdam-Noord. Het doel is om de buurt in Nieuwendam levendig te houden; een plek waar mensen elkaar ontmoeten en hun ‘modieuze’ talenten kunnen ontwikkelen.

modestraat:
Volendammerweg 85, Nieuwendam Amsterdam Noord

www.broedstraten.nl

Placemakers geeft rondleiding / Maakbaarheid in Amsterdam Noord

Iedere tijd brengt haar eigen idealen over hoe we willen wonen en de stad vorm krijgt, maar gelden deze zelfde idealen nog steeds of zijn deze veranderd? En hoe flexibel is het aanpassingsvermogen van de stad wanneer de idealen van haar bewoners verschuift?

Tijdens een rondleiding van Placemakers in Nieuwendam Noord leren studenten van Algemene Sociale Wetenschappen (UVA) anders kijken naar de verschillende woonwijken en hun bijbehoorende maakbaarheidsidealen. Een stad die leeft is er een die transformeert en meegroeit met de tijdsgeest van haar bewoners en dat bedachte maakbaarheidsidealen soms worden bijgesteld om daarin te kunnen voorzien.

Op een koude januari ochtend hebben we het startpunt van de rondleiding lag op het Purmerplein, het centrum van tuindorp Nieuwendam. Een wijk ontwikkeld met de principes van een tuindorp; “Town and country must be married, and our of this joyous union will! spring a new hope, a new life, a new civilisation” Ebenezer Howard, garden cities for tomorrow.

Het gaat in het model niet alleen om een mooie vormgeving en een aangenaam woonmilieu, maar ook om sociale aspecten zoals ontmoeting, en recreatie in het groen. Je ziet een wisselwerking ontstaan tussen die twee kanten: de vormgeving versterkt het gebruik, en een intensief gebruik maakt het op zijn beurt mogelijk om veel te investeren in de vormgeving. Sociale en ruimtelijke aspecten vormen bij Howard een hecht geïntegreerd model; een sociaal-ruimtelijk model in ware zin.

Tussen een paar woonblokken vinden de Placemakers samen met de studenten een kleine groene oase in winterslaap. Een van de bewoners heeft het plantsoen tot een klein vruchtbaar groente paradijs gemaakt, nu in haar rust periode. Een goed voorbeeld van hoe de openbare ruimte een gemeenschappelijk nutstuin is geworden.

Aan de rand van het tuindorp vinden we de organische diverse lintbebouwing langs de Nieuwdammerdijk. Door de eeuwen heen zijn er huizen zij aan zij gebouwd, aangepast en getransformeert naar de dag van vandaag. Niet vooraf bedacht in structuur, maar afgestemd op het ritme en verlangen van het individu. Een maakbaarheidsmodel dat zeer hoog gewaardeerd wordt door de studenten.

In de jaren 60 bij het nieuwe bouwen, ook het nieuwe leven in de functionele stad. Alle onderdelen en functies van de stad netjes geordend en gescheiden van elkaar. Maar wanneer alles tot in perfectie is gemaakt, gebaseerd op ordelijk en inzichtelijk voor de staat, ontstaat er ook een gevoelig en fragiel systeem. In een monotone omgeving is weinig ruimte voor eigen invulling van de bewoners, en een plek waar niet veel studenten zichzelf zien wonen.

Ter afsluiting van de rondleiding hebben de studenten een bezoekje gemaakt aan de Modestraat, een van de broedstraten in Amsterdam Noord. De deuren staan open voor buurtbewoners om samen met creatieven aan de slag te gaan. Hier krijgen we een goede indruk hoe de wijk bruist van creativiteit en geeft veel inspiratie hoe je van onderaf maakbaarheid in de stad kunt ontdekken.

Anders denken, anders doen – Noorderhof Zuid

Placemaking initiatief voor Stadscamping in Noorderhof Zuid - Amsterdam

Door de crisis blijven steeds meer bouwkavels in de stad voor langere tijd braak liggen. Een lege plek in de buurt waar buurtbewoners wellicht mooie plannen voor hebben. Maar hoe zorg je dat bewoners hun plannen ook daadwerkelijk kunnen realiseren? De gemeente Amsterdam heeft de braakliggende terreinen in de stad zichtbaar gemaakt via http://www.gisdro.nl/braakliggende_terreinen/. Tijdens de een bijeenkomst uit de reeks Maatschappelijk Vastgoed – Anders denken, anders doen in Pakhuis De Zwijger, stond één van de braakliggende terreinen in Amsterdam centraal: Noorderhof Zuid. De vraag die werd gesteld aan de aanwezigen: Hoe kan deze grond (tijdelijk) worden getransformeerd om een sociale en mogelijk zelfs economische functie voor de buurt te krijgen?

Noorderhof-Zuid ligt in stadsdeel Nieuw-West: het is het voormalige parkeerterrein van het oude Sloterparkbad in Slotermeer. Na een inleiding over de theorie en praktijk van tijdelijke invulling van braakliggende terreinen door Temp Architecture en een typering van het gebied door Kees Vissers (projectmanager Stedelijke Vernieuwing Nieuw-West), werden de kaders geschept. Noorderhof Zuid kan voor twee jaar tijdelijk worden ingevuld. De locatie is gunstig gelegen op steenworp afstand van de Sloterplas. In de huidige situatie heeft de buurt te kampen met overlast van jongeren die rondhangen op de parkeerplaats.  Na deze eerste verkenning was de zaal aan zet. Een veelzijdig gezelschap van buurtbewoners, ondernemers, initiatiefnemers, architecten en werknemers van het stadseel Nieuw West bogen zich over de vraag welke kansen het huidige gebied te bieden heeft. In zeven groepen werd gebrainstormd om samen te komen tot het beste idee.

Marleen Laverman van Placemakers nam deel aan de brainstorm. De initiatieven liepen uiteen van een idee om graan te verbouwen en wekelijks brood te gaan bakken, tot funsport activiteiten op de naastgelegen plas. Studio Placemakers adviseerde de aanwezigen om twee randvoorwaarden mee te nemen in de ontwikkeling van het initiatief: allereerst moet het initiatief aansluiten bij de wensen van bewoners en aantrekkelijk zijn voor de jongeren die nu zorgen voor overlast in de wijk. Ten tweede is het belangrijk dat het initiatief zichzelf uiteindelijk kan financieren en niet afhankelijk is van subsidie. Het idee waarin de ideeën van de groep en de randvoorwaarden samenkomen is de Stadscamping. Initiatiefneemster Annette van Driel presenteert de Stadscamping waarin een cultureel programma voor en door campingbezoekers en buurtbewoners wordt samengesteld. Het idee werd enthousiast ontvangen door de aanwezige medewerkers van het Stadsdeel Nieuw West en een afspraak met de projectleider voor de braakliggende terreinen wordt ter plekke geregeld. Wij zijn benieuwd wanneer wij voor het eerste onze tent kunnen gaan opzetten op de Noorderhof-Zuid!

Heb jij ook een briljant idee voor de invulling van een braakliggend terrein in de buurt? Wij helpen je graag om het te realiseren! Neemt contact met ons op: info@placemakers.nl

Placemakers maakt initiatievenplan voor Koningsplein Tilburg

Markthal en paviljoens in Koningswei

Placemakers heeft samen met Bas Horsten (bouwkundige), Edwin Witte (stedenbouwkundige) en Tom van Boggelen (landschapsmanager) een initiatievenplan bedacht voor het Koningsplein te Tilburg. Het Centrum voor Architectuur en Stedebouw Tilburg vroeg 15 ontwerpteams van jonge professionals in 24 uur een uitdagende visie te ontwikkelen op het plein en zijn context. De vraag was “Hoe kan dit plein, dat nooit de levendige stadsruimte werd waarvoor het is ontwerpen, in de toekomst van betekenis zijn voor het stadsleven in Tilburg?

Het Koningsplein aan de zuidzijde van het centrum is ontworpen door Van den Broek & Bakema en later Jo Coenen. Het Nieuwe Bouwen deed zijn intrede met grote woon/winkelgebouwen, waardoor de menselijke schaal van de Tilburgse lintbebouwing met zijn groene herdgangen (groene driehoekige pleinen) niet meer herkenbaar was. Het proces is al in gang gezet; vele winkels, de bibliotheek en het ambtenarenkantoor verlaten het Koningsplein. Vooral de Spoorzone, de nieuwe plek voor de bibliotheek en kennisinstellingen, is het nieuwe aandachtspunt voor een levendige, stedelijke ontwikkeling voor de Gemeente Tilburg.

Tijdens de ontwerpmarathon van vrijdag 20 op zaterdag 21 januari 2012 in het BKKC (Brabants kenniscentrum kunst en cultuur) hebben we een plan gemaakt met ruimte voor initiatieven. Met het plan spelen we in op de leegloop van stedelijke functies en willen we programma bieden aan de woningen en het kunstcluster rondom het Koningsplein. Met een toegankelijk stadspark Koningswei (genoemd naar het voormalige open gebied rondom het paleis van Willen II) willen we het stadscentrum, het kunstcluster en de Piushaven verbinden door middel van het herkenbare herdgangen profiel. In het park komen kleine gekleurde paviljoens in de vorm van de oude wevershuisjes van Wolstand Tilburg. Hier kunnen kleine initiatieven zich ontplooien, op het gebied van kunst en cultuur, horeca en andere biologische producten. Een overgang tussen de stad, naar de nieuwe kwalitatieve woonblokken en de kleine paviljoens is de Tilburgse markthal. Hier worden producten verkocht van het platteland.

Hierdoor is er ruimte voor kleinschalige initiatieven voor de Tilburger en een park voor levendigheid en rust; van Koningsplein naar Koningswei.

Van 9 tot 29 februari 2012 is het ontwerp te bezichtigen tijdens de tentoonstelling van de Ontwerpmarathon in de Bibliotheek Tilburg en 1 maart 2012 volgt de prijsuitreiking. Impressie van de ontwerpmarathon http://www.castonline.nl/

Naomi Hoogervorst van Placemakers presenteert het plan na 28 uren…

Placemakers in de Modestraat Amsterdam Noord

In plaats van een specifieke broedplaats zijn er in Amsterdam Noord hele straten omgetoverd tot plekken waar kunstenaars en buurtbewoners samen komen om creatief om te gaan met de omgeving. Een voormalig winkelpand op de benedenverdieping van een woonblok Nieuwendam is omgetoverd tot één groot mode-atelier; met een sieradententoonstelling, kledingwinkel, een wand vol verschillende gehaakte kleedjes. Verkoopbare meubels staan opgesteld in zithoekjes, vergadertafels of werkplekken; hier kunnen bewoners aan de slag tijdens naailessen of overleggen de creatieve ondernemers van deze plek over nieuwe initiatieven. Een van de flexplekken zal Placemakers voor een aantal maanden werken – om samen met bewoners invulling te geven aan het begrip ‘mode’. Mode is meer dan alleen kleding, het is een uitdaging om mode op een vernieuwende manier in te zetten in de openbare ruimte. Placemakers heeft veel zin om op deze plek te gaan onderzoeken, co-creeeren en te Placemaken met de buurt.

Iedere laatste zondag van de maand is er een openbaar evenement, waarbij je langs kan komen om kennis te maken met degenen die in de Modestraat werken en met andere buurtbewoners, waar je kan kijken naar de producten en mee kan doen met workshops. Voor meer informatie: http://www.broedstraten.nl/onderdeel/nieuwendam-modestraat-2010/

PLACE-MAT#02, lunchlezing@FLX – Ymere Placemaking & Social Media: online pionieren

Digitale communicatietechnologie speelt een steeds grotere rol in ons dagelijks leven: je werkt thuis of onderweg op je laptop, checkt in met je OV chipkaart en checkt de status-update van je vrienden op je smartphone: waar zijn ze en wat doen ze? Technologie en openbare ruimte versmelten met elkaar. Placemakers nodigde voor PLACE-MAT#02 een lunchlezing bij FLX – netwerk conceptontwikkeling van Ymere – op 8 december expert Michiel de Lange van ‘The Mobile City’ uit. Hij deelde zijn visie over de rol van nieuwe mediatechnologieën in de stedelijke samenleving en ging in op een aantal relevant vragen binnen de huidige tijdsgeest: Hoe maken nieuwe media het mogelijk dat – naast bestaande partijen – ook de creativiteit en ideeën vanuit ‘de buurt’ een plek krijgen? En, wat voor rol speelt Placemaking hierbij?

In de stedelijke ontwikkeling is de inzet van sociale media nog relatief onbekend. Toch wordt er voorzichtig mee geëxperimenteerd. Zo zijn er gemeenten die databronnen zoals kadastrale gegevens openbaar beschikbaar stellen om de ontwikkeling van apps als ‘Buurt Info’ te stimuleren waar bewoners van kunnen profiteren. Ook komen sites als verbeterdebuurt.nl in de lucht, waar bewoners met klachten direct in contact worden gebracht met de gemeente. Ook zijn er de Social Games zoals op de site Roamler. Hierbij worden buurtbewoners uitgedaagd om bijvoorbeeld achterstallig onderhoud te fotograferen of om samen een opdracht uit te voeren om buurtcohesie te bevorderen.

Maar wat is er nou voor nodig om de inzet van sociale media écht tot een succes te maken? Michiel de Lange stelt dat het op een zinvolle manier gebruik maken van sociale media een mentaliteitsomslag vergt van organisaties die actief zijn in de buurt. Zij moeten het eigenaarschap van hun initiatief uit handen geven en op een ‘genetwerkte’ manier functioneren. Bovendien zijn er aan de kant van de bewoner een aantal succesfactoren. Ten eerste moet er voor hen het gevoel zijn dat er iets op het spel staat, dat het een onderwerp is dat hen persoonlijk aangaat. Ook moet de bewoner ervaren dat de acties die hij onderneemt zin hebben. Laat als organisatie dus duidelijk zien op welke manier de inbreng van bewoners van invloed is. Tot slot is het creëren van een gevoel van eigenaarschap van cruciaal belang. Laat bewoners via sociale media daadwerkelijk een bijdrage leveren aan de verandering in hun buurt.

In de levendige discussie die volgt op de presentatie blijkt in feite niemand nog echt ‘expert’. Bij dit relatief nieuwe fenomeen is iedereen vooral pionier: deskundigheid komt met de ervaring. In het kader daarvan komen de ‘proefballonnen’ van Ymere aan bod. Deze worden gelanceerd om te kijken of de inzet van sociale media ‘werkt’. Zo is er voor Amsterdam Oost een Facebookpagina opgezet voor bewoners en verloopt steeds meer communicatie met bewoners per email. Sociale media zijn één van de manieren om bewoners te bereiken en betrekken, maar vormen zeker niet het enige communicatiemiddel. In de discussie wordt Michiels statement nog eens benadrukt; bij de inzet van sociale media blijkt het van cruciaal belang om een doel te formuleren, en niet om het alleen in te zetten “omdat het een trend is waar we iets mee moeten”.

Om te zorgen dat bewoners zich medeverantwoordelijk voelen voor het resultaat in de buurt en niet alleen hun stem online te laten horen is een bijbehorend Placemaking traject een zinnige aanvulling. Door het verzamelen van initiatieven en suggesties via sociale media kunnen bewoners hiermee samen aan de slag door deze initiatieven te realiseren. Wanneer hierdoor een ingreep wordt gerealiseerd voelen degenen die hierover hebben meegedacht zich ook mede-eigenaar. Social media vormen dan een onderdeel van co-creatie met bewoners om te werken aan een plek die ook offline leeft.

Voor meer informatie over Placemaking en Social Media zie www.themobilecity.nl en www.placemakers.nl. De publicatie ‘ownership in de hybride stad’ is te verkrijgen via http://virtueelplatform.nl/activiteiten/ownership.

Workshop: Almere Hout Noord ‘in kaart’

Tijdelijke invulling én definitieve Placemaking in Nobelhorst

Er zijn volop meningen over of ideeen voor (tijdelijke) invulling van Nobelhorst, zo blijkt uit een inspirerende sessie over de kansen in Nobelhorst. Tijdens een kick-off bijeenkomst op 12 december vroegen we medewerkers van Team Nobelhorst welke ideeën ze zelf hebben voor de wijk. Hoe kunnen initiatieven worden aangejaagd en gefaciliteerd, zodat Nobelhorst écht tot leven komt?

Na het startschot van de projectleider Nobelhorst presenteerde Placemakers, enthousiasmerende voorbeelden van gebiedspositionering met samenwerkingen van onderaf – zowel eigen projecten als ParingDay als internationale voorbeelden als het Burning Man Festival. Dit werd gevolgd door een verdiepende presentatie van temp.architecture over hun onderzoek naar tijdelijk ruimtegebruik. Na deze lezing zijn is iedereen in een workshop zélf aan de slag gegaan met Nobelhorst, aan de hand van een aantal vragen: Wat zijn de bestaande initiatieven voor tijdelijke invullingen? Hoe faciliteer of stimuleer je nieuwe initiatieven? Binnen wat voor criteria vallen ze? En wat leveren ze uiteindelijk op? Door  letterlijk en figuurlijk de mogelijkheden voor initiatieven in kaart te brengen – met vlaggen en stickers in alle soorten en maten – kreeg het team meer inzicht in de manier waarop tijdelijk ruimtegebruik ingezet kan worden bij de gebiedspositionering van Nobelhorst. Talloze ideeën voor tijdelijke invulling werd op inspirerende en interactieve manier ‘naar boven’  gehaald en op de kaart geprikt.

Placemakers as ‘militant optimists’

@noelito is blogging from London about Placemakers as ‘militant optimists’: committed to improving the world, prepared to organize and “give it a go”. Read the article at his blog:
http://www.wedowhatwesee.org/from-social-context-maps-to-augmented-reality/